بسته باشد يا اعمّ از همه يا از بعضى ، و ظاهر لفظ « عَهْدَ اللَّهِ » كه در آيه واقع شده ، عهد با خداى تعالى است . و مفسّران ، عهد الهى را به چند وجه تفسير كرده‌اند و عهد امام هم ، فى الحقيقه ، عهد الهى است و ممكن است كه مطلقِ عهد را به نوعى از تجوّز ، عهد الهى نامند . [ كفّارهء شكستن پيمان و نذر و قَسَم ] و در مخالفت عهد ، كفّاره لازم مىشود و كفّاره‌اش - چنانچه از دو حديث بىمعارض ، ظاهر مىشود - ، بنده آزاد كردن يا دو ماه پى در پى روزه گرفتن يا شصت مسكين را طعام دادن است . و همچنين در مخالفت نذر و قَسَم نيز كفّاره لازم مىشود . و كفّارهء خُلفِ نذر ، موافق قول جمعى از علما ، مثل كفّارهء عهد است - كه مذكور شد - و كفّارهء مخالفت يمين ، يعنى قَسَمى كه ياد نمايد بر آن كه كارى كه مشروع باشد ، بعد از اين به جاى آورد و مخالفت يمين نموده ، آن كار را نكند ، ده مسكين را طعام دادن يا پوشانيدن يا آزاد كردن بنده است ، و اگر از اين هر دو عاجز شود ، سه روزْ روزه گرفتن است . و در كفّارهء يمين ، خلافى نيست و در نذر و عهد ، خلاف شده ، چنانچه در كتب فقه مذكور است . [ پيمان شكنى با امام ] و امّا مخالفت عهد امام و نقض بيعت ، پس آن ، عبارت از نَكثْ است و موجب خروج از ايمان مىشود . و حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله حضرت امير المؤمنين عليه السلام را خبر داده كه : بعد از من ، مقاتله‌خواهى كرد با ناكثين و قاسطين و مارقين . « 1 » ناكثين ، آنها بودند كه متابعتِ عايشه و طلحه و زبير در نقضِ بيعت آن حضرت كردند و حرب جَمَل ، با ايشان بود و ايشان را « اصحاب جمل » به جهت آن مىگفتند كه تا شتر عايشه نيفتاد ، ايشان نگريختند و حضرت امير المؤمنين عليه السلام ايشان را مخاطب ساخته ، مىفرمود : « كُنْتُمْ جُنْدَ الْمَرْأَةِ وَأتْباعَ الْبَهيمَةِ رَغَا فَأجَبْتُمْ وَعُقِرَ فَهَرَبْتُمْ » ؛ يعنى : شما لشكرِ زن و اتباعِ حيوانى بىزبان بوديد . چون فرياد كرد ، اجابتش كرديد ، و چون دست و پايش را به شمشير زدند ، گريختيد . و قاسطين ، معاويه و اصحاب او بودند و « قسط » ، به معنى جور آمده ، چنانچه به معنى عدل آمده ، و « قاسط » به معنى جائر و ظالم است ، و « مُقْسِط » ، به معنى عادل .

--> ( 1 ) . ج : + « و » .